Қызықты деректер мен фактілер

25.04.2021
Жаныс Өтеген батырға (1699-1773) неге осындай ат қойылды?
Өтеген Өтеғұлұлы 1699 жылы Шу өзенінің саласындағы Хантауының оңжақ шығысындағы Изенді деген жерде (сайда) туған (қазіргі Жамбыл облысы, Көктерек ауданының шығысжақ шеті). Өтегеннің әкесі Өтеғұл Сырымбеттің үлкен баласы. Өтеғұл ойрат (қалмақ) шабуылына қарсы аянбай күрескен батырдың бірі. 1635 жылы Әз-Жәңгір азғана қолмен ойраттың ханы Батырдың 50 мың қолына соққы берген ұрысқа қатысып, қол басқарған адам. Өтеғұлдың Өтеп, Аңдақұл, Тәңірқұл, Жылқайдар деген інілері болған. Олардың ішінде Өтеғұлға серік болып ерлік істегені Өтеп пен Аюса. Қалғандары, оның ішінде шаруашылықты басқарған Жылқайдар болған.

Өтеғұлдың екі әйелі болған. Оның үлкені Жарқыннан 4 ұлы болды (Қалымбет, Нұрымбет, Нұрлыбек, Нұрқожа). Ал екінші әйелі Нұрбаладан Байбол, Жанбол деген екі ұлы болды.

27.03.2021
Жаныс Жамбай баба кесенесі
Сайтымда Қыбырай батыр жайлы мақала жазған болатынмын. Шежіре бойынша Қыбырайдың әкесі - Жантуұлы Жайылмыс, Қыбырайдан басқа тағы 3 ұл көрген: Жамбай, Қожамберді және Қожан (қателессем - Этот адрес электронной почты защищен от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра. адресіме электронды хат жазып жіберіңіздер). Жайылмыстың туған бауырларына келсек, олар Өтеміс пен Байыс - қазіргі уақытта бөлек руға айналған тұлғалар. Жамбайдың ағайыны Қожамберді - қазақ даласына танымал Төле бидің атасы (Қожамбердіден - Құдайберді - одан Әлібек - одан Төле)

13.02.2021
Шымыр-Темірден 1 жылқы ұрлағаны үшін өз елінен қуылып, ұл-немерелері тек 60 жылдан соң еліне қайтып келген Шымыр-Шілмембеттің бір ұрпағының хикаясы
Бауыржан Момышұлы өзінің "Ұшқан ұя" атты романында (1974), Дулат-Шымыр елінде шамамен 1850 жылдары орын алған бір ұрлықтын салдарын жазып кеткен:

...Біздің Өтеулі тұқымынан Бабас дейтін кісі өткен. Бабастың Қабаш атты інісі болыпты. Қабаш жекжат-жұрат, тамыр-таныстарды аралағыш екен. Бір аттанса, үйіне айлап оралмайтын әдеті болса керек. Үйге келуін келгенмен, байыз тауып отыра алмайтын көрінеді. Ертерек ел қыдыруға шыққанша асығып жүреді екен. Осындай кезекті бір сапар алдында атын ерттеп жатқан інісіне Бабас тіл қатыпты:

- Ей, сен қайда тағы да...
Інісі де ожарлау болса керек. Ағасын кағыта сөйлепті:
- Сендер сияқты қашанғы үйкүшік болып отырайын. Ошақ түбін аңдуды саған-ақ бұйыртсын. Менің қатыным жоқ, балам жоқ. Салт басты, сабау қамшылы, арқам кең адам емеспін бе. Сен-ақ қатыныңды құшақтап жата бергін.
24.01.2021
Жаныс-Байыс шежіресі (электронды нұсқасы)
Жаныс - Жанту - Байыс руының шежіресі 2009 жылы Алматыда жарық көрді. Шымкент жақта Байыстардың шежіресін Жеңісбек Мәуленқұлов, Әбілқасым Шыныбаев, Бейсен Есімбеков дайындап ұсынса, Жетісудағы бауырларымыздың ата-бабасы мен бүгінгі үрім-бұтағын түгендеуге Дүйсен Қанаев, Кемал Байалбаев, Дәлібай Әбдіғұлов атсалысты. Ал кітапты баспаға дайындау барысында бүкіл Алматы мен Тараз маңындағы ауылдарды түгел аралап, Шымкенттен келген қолдағы бар материалды саралап, кестесін түзіп, әр аумақтағы ағайындарға арнайы барып жолығып, көзбе-көз келісіп, көп еңбектенген, шежіре түзудің "белгілі маманына" айналған бауырымыз Серікбек Еркінбековтің еңбегі ерекше зор екенін баса атаған жөн. Кітапта шежіре тізбегінен өзге тарихи тұлғалар, елдің қадірлі азаматтары, Байыс ұрпақтары мекендейтін өңірлер жөнінде т.б. мәліметтер бар (мысалы, 1) танымал мемлекеттік қайраткер - Қанат Саудабаев мырза Байыс руынан екен. 2) Орыс келімсектің Түлкібас ауданындағы қазіргі Балықты ауылының жерін Ботбай руының бір биінен сатып алғандығы жайлы (кітаптың 230 бетінде): "Балықты, аудан орталығы Тұраркенттен батысқа қарай 26 км, ал Састөбе т.ж. 8 км жерде Арыс өзенінің оң жағалауына таяу орналасқан. Іргесі 1872ж. қаланған. Осы жылы Ресейден Алексей Стрюковский көшіп келіп, Ботбай елінің биі Қайназаров Әбілдадан жер сатып алып, үй-жай сала бастайды. 2-3 жыл өткенде Ресейдегі туған-туысқандарына, таныс адамдарына хат жазып, осында келуге үгіттейді..."). Шежіре материалдарын қарап көмегін берген жазушы Мархабат Байғұт. Жалпы редакциясын басқарған белгілі жазушы, шежіреші Марал Ысқақбай. Шежірені басып шығаруға қаржылай көмектескен азаматтардың тізімі кітаптың 265-ші бетінде. Кітаптың электронды нұсқасы төмендегі сілтеме бойынша:

14.12.2020
Төле би неліктен 3-ші әйел қып Қарақалпақтан әйел алды дегендерге
Төле би заманында 8 әйел алған кісі. Олардың арасында қарақалпақтың қызы да болатын, есімі маған әзірше белгісіз. Қателеспесем, одан Төле би үш ұл көрді: Жиенқұл, Жасыбек пен Тасыбек. Осындай қарым-қатынастың арқасында Төле би шашырап қалған қазақтың қолына көрші халықтың қолын қосып, некелесумен бекіткен саяси одақ арқылы елді шапқан қалмаққа қарсы бірлесіп күрес жүргізген.

«...1726 жылғы Түркістан түбіндегі ұрыста Ұлы жүздің қолында 17 мың жасақ болған көрінеді. Оны Қазыбектің өзі былай жазады: «Ұлы жүздің он жеті мың қолына басшылықты Жолбарыс хан жүргізуі тиіседі, ұрыс барысында қолды белгілі батырлар бастап кетті. Дулаттардан келген сегіз мың қолды Төле бидің бірге туған бауырлары Сеңкібай, Шойбек, Шымыр-Қойгелді, Қарақалпақтан келген екі мың қолды Қылышбек, Жангел екеуі басқарды. Қалған жеті мың қол Жетісу қазақтары болатын. Осы жеті мың адамға жалпы басшылықты Тауасарұлы Қазыбек батыр жасады, Шапырашты – Еміл ағайынды Қаумен мен Дәулет, Шапырашты Асыл Наурызбай, әкелі-балалы Сатай мен Бөлек, Дулат – Жаныс Өтеген, Дулат – Ботбай Сәмен, Албан Хангелді, әкелі-балалы Қазыбек пен Қасқары осы қолдың басшылығында болды. Осы аталғандардың барлығы да жекпе-жекке түсіп, жаудан қазақ кегін алған көрнекті батырлар еді» (Қ.Тауасарұлы «Түп-тұқианнан өзіме шейін» 15 бет).

24.11.2020
АҚШта Дональд Трамп жанұясының жаттықтырушысы болған Жаныс Қапал батырдың ұрпағы
Интернетте Қапал батыр жайлы мәлімет іздегенімде, оның бір ұрпағы - Бауыржан Кәріповтың 2017 жылы БАҚқа берген сұхбатына көзім түсті. Сұхбатқа сілтемені төменде қалдырамын (мақала орыс тілінде). Бауырымыз бірнеше жыл АҚШта тұрып, спорт саласында жұмыс істеген. Сонын ішінде алты жыл қазіргі АҚШтың президенті - Дональд Трамптың әйелімен қызын жаттықтырып жүрген. "Туған жердей жер болмас, туған елдей ел болмас" демекші, Бауыржан жанұясымен еліне қайтып келді. Баукенін айтуы бойынша ол Алматы облысындағы Ақын Сара ауылында дүниеге келген. Атасы Тұрсын заманында сол өңірдін болысы болған, аштықтың кезінде отбасымен Қытайға көшіп, 1948 ж. өз ауылына оралды.

26.11.2020
19 ғасырдың екі жазбаша деректері бойынша Алматының жері Дулаттікі екен
1,5 ғасыр бұрын Алматы өңірінің жері Дулат ұрпағына қарайтының тек бір дерек көзінің арқасында білетінмін, ол сол кездегі патшалы Ресейдің офицері - майор Перемышельскийдың өз басшылығына жіберген хаты. Перемышельский сонда Верный қаласының негізін қалауға ыңғайлы жер іздеп жүретін:

«8 августа, 1853 г.
Каргалы
Г. Корпусному Командиру


Я имел честь доносить Вашему Высокопревосходительству о намерении моём обозреть вершины Алматов. Осмотрев с инженер-поручиком Александровским первыя и вторыя Алматы и долину между ними, мы нашли по удобству добывания леса, большому количеству прекрасной, изрезанной арыками хлебопахотной земли, пажитей и сенокосных мест, далеко превосходящими урочища на Иссыке и Талгаре, почему и предложили Алматы местом будущего поселения, при том через занятие этого пункта все лучшие кочевья и хлебопахотные места Дулатов будут у нас под руками."

Перемышельский қателескен шығар-ау, басқа рулар да сол заманда Алматының айналасында көшіп жүретін деп ойлайтынмын. Алайда жақында аталмыш Перемышельскийдың сөзін растайтын екінші жазбаша дерек таптым. Ол Орыс Империялық Географиялық Қоғамының мүшесі - Н. Абрамовтың 1864 жазып қалдырған "Алматы или укрепление Верное, с его окрестностями" атты еңбегі. Сол туындыдан үзіндіні (267-268 беттері, жазбаның аяқ жағына таман) және тұтас скан көшірмесін осы мақалаға саламын. Оқып шықсаңыз, Абрамовтың жазбасында Дулаттың тармақтарынан басқа ешбір басқа рудың аты аталмайды.

21.10.2020
17 әйел алған Шымыр Байтемірұлы Болтай батыр
Шежірелерді ақырындап зерттей отырсаңыз, кейбір тарихи мәлімет пен трендті біле аласыңыз. Шымыр руының шежіре кітабы бойынша, Шымыр баба ұрпақтарының арасында ең көп әйел алған кісі - Байтемірұлы Болтай батыр. Батырдың шежіресін тарқатсақ: Дулат-Шымыр-Бекболат-Жиеш-Жаңабай-Құлтөбер-Айтқұл-Байтемір-Болтай. Шежіре фотоларын мақаланың төменгі жағына салып қойдым. Болтай батыр 11 әйелінен 18 ұл көрген, басқа әйелдерінен ұл-бала көрді ма жоқ па - ол жағы маған әзірше белгісіз, дегенмен батырдың тірі ұрпағына Құдай бақытты өмірді нәсіп етсін! Біз "қазақ байыса қатын алады" деген ұғымды тек бір жағынан алып қарамаумыз керек, Ұлы Далада саяси жағдайдың тұрақсыздығы жанүялардың көпбалалы болуын талап еткен. Қилы заманда қазақ елінің шаңырағын сақтап қалған факторлардың арасында тек ханның саясаты, көрегендігі мен әскери іс-қимылдар емес, сонымен қатар
01.09.2020
Ботбай Дәненұлы Сәмен батыр. Алматы облысында жатқан жеріне сапарым
Дулат-Ботбай руының Шағай атасынан тараған Дәненұлы Сәмен батыр бар дерек бойынша 1704-1777 жж арасында өмір сүрген. Ботбайдың ең танымал батыры, заманында есімі Ботбай руының ұранына айналғаны соның айғағындай. Аңырақай шайқасына 2 мың Ботбай жігітін бастап келгенде де, 1756-1757 жж жауды жоңғар қақпасына дейін қуған 17 мың қазақ қолында да мыңбасы болған. Қартайған шағында Жетісу өңірін, Меркі, Созақты қырғыздың Садыр, Ешенқұл манаптары шапқанда - жерін жаудан азат ету жолында Садыр манапты жекпе-жекте өлтірген.
Тамыздың 26-да Шымкенттен шығып, Қапшағай төңірегінде көлігімде бір түнеп, ертесіне Алматы-Өскемен жолының бойындағы Арқарлы асуына сәл жетпей Жоламан деген ауылдың знагын көріп трассадан сол бағытта бұрылдым.

11.08.2020
Алтынемелдің жері үшін Жалайыр мен Найманның 7 адамы өліп дауласқанда, Дулаттар кімді қолдады, дау қалай шешілді?
Матай мен Жалайыр елдері Алтынемел үшін таласып, ұрыс болғанда, екі жақтан жеті адам - төртеуі Жалайырдан, үшеуі Матай жағынан өледі. Ол кезде Жалайырды билеген Тезек төре екен. Төре Күреңбелде отырған. Өзі билеген елден бір кісі артық өліп, Матайлардың есесі кетіп бара жатқан соң, аманат қойып миятқа, Шу бойындағы калың Дулатка адам шаптырады. Ал, Матайлар арғынға кісі шаптырады. Шу бойындағы қазақтарды билеген Әлі төренің ордасына Жалайыр жіберген шапкыншылар келіп жетеді. Төре жөн сұраған соң, олар мынаны айтады:

10.08.2020
Бөлтірік шешеннің (1771-1854) Дулат ру басыларының таласына араласып төрелік еткені жайлы
"Әулиеата шаһары, қыс кезі болса керек. Дулаттың өңкей ру басылары осында жиналып, әңгіме-дүкен құрады. Әңгімеден әңгіме туып, сөз шарпуы әр рулардың дарқандығына, сый-құрметіне ауысады. Бірақ әуелден-ақ терезесі тең, бір әкеден өрбіген төрт рудың шонжарлары бір-біріне дес бермейді. Мұның арты таласқа айналады. Сонда біреуі тұрып: "Бұған ешқайсымыз билік, әділ төрелік айта алмаймыз, сондықтан қалыс ағайын Ысты Бөлтірік бидің уәжін тындайық", - дейді. Сонда бәрі осыған тоқтап Шу бойында жатқан Бөлтірікке кісі шаптырады.

13.07.2020
Бекасыл Биболатұлының (Бекасыл әулие) тышқан жылы (2020) туралы ("Зикзал" туындысының "Жылдардың сипаттамасы" тарауынан)
Жаныс Бекасыл әулие 1822 жылы қазіргі Түркістан облысының Төлеби ауданындағы Сайрамсу, Қасқасу, Қарасора дейтін үш өзеннің тоғысқан жерінде дүниеге келген, 1915 жылы 93 жасында туған жерінде қайтыс болған. Сол кездегі білім ортасы саналатын Бұқарда, т.б, Сирия (Шам) елінде білім алып, кейіннен туған жерінде медресе ашып, балаларды оқытып көптеген кітаптар жазған. Бірақ зұлмат заман келе жатқанын аңық сезіп, алты қанат ақ үй толған кітаптарын түйелерге артып, тауға апарып тыққан. Бүгінгі ұрпаққа ол кісіден әзірге жеткені тек "Зикзал" туындысы. Ол 2017 жылы қазіргі оқырманға түсінікті түрде кітап болып баспадан шықты. Алғысөз тарауында бұл туындының хикаясы, жолы, көмектескен адамдар жайлы т.б. мәлімет келтірілген. Бекасыл әулие "Зикзал" қолжазбасын өзінің ең үлкен үміт артқан шәкірті Байболұлы Қазанғапқа (онын есімі төмендегі Мәшһүр Жүсіптің қолжазбасында кездеседі) аманат етіп тапсырған. Қазанғап дүниеден өтер алдында (1946ж) Бекасылдың еңбегін өз баласы Оңғарға тапсырған. Оңғардың айтуынша, Бекасыл Қазанғапқа: - Заманында мұнын иесі келіп сұрайды, иесіне берерсіңдер, соған дейін сақтандар. - деген екен. "Зикзал" кітабінің электронды ңұсқасына сілтеме (кітап ұялы телефонда дұрыс ашыла ма жоқ па білмеймін):

23.05.2020
1700-жылдары елдің Тараз, Шымкент маңайын жаудан азат етуге үлесін қосқан қазақтың қайсар қыздары
Қазақ арулары сұлулығымен, ибасымен, ісмерлігімен ғана емес, ержүректігімен, батырлығымен де аты шықан. Сақ патшайымы Томирис пен бертіндегі Әлия мен Мәншүктің ерлігі әрбір қазақ жанға белгілі. Тарихқа көз жүгіртсек, тағы мына есімдер көпшілікке танымал:

26.04.2020
Ертеде Дулат пен Адай руының аталары түзде бір кездескенде:
Адай Сегізбай ата ұрпағының ауызынан, ертеде байтақ далада атасына кездейсоқ келіп қалған Дулат билерін конақ етіп күткені және де билердің кейіннен қалай ризашылығын білдіргені жайлы, видеоның 03:55 минутынан бастап

26.04.2020
Ұлы Отан соғысына барған туысыңызды Ресейдің электронды архивтерінен іздеу - өз атамның мысалымен
1941-1945 соғысы қазақтың көп отбасына әсер етпей қоймады. Өз атам, онын інісі, әкесі бұл соғысқа барды, екеуі оралмаған. Алдымен мына бір сайттан іздеуді бастаңыз:

https://obd-memorial.ru

ескерту: әр-түрлі себеппен ол кезде адамның фамилия-тегін дұрыс жазылмауы мүмкін, сондықтан бір фамилиямен таба алмасаңыз - әріпін ауыстырып іздеп қарағаныныз жөн. Мысалы менің 4-ші атам Арзымбетов деген фамилиямен шықпай, Арзымбеков дегенімен шықты:
https://obd-memorial.ru/html/info.htm?id=67210202

Тағы екі сайт арқылы берілген наград/медаль туралы іздеуге болады:

18.02.2020
Жаныс Шабайұлы Жақсығұл батыр. Есімханның жағында Ташкентті алған. Жәңгірханмен Өрбұлақ шайқасында 600 қазақ сарбаздың жартысына қолбасшылық еткен
Шабайұлы Жақсығұл батыр. Дулаттың Жаныс Бөгежілінен шыққан батыр тұлға. Кесенесі Қазығұрт ауданының Аққұм ауылында орналасқан. Жету үшін Шымкент-Сарыағаш асфальт жолынан Шарапхана ауылына бұрылып, сол ауылдың мешіті жанындағы Т-жол қиылысында Жаңабазар ауылына бағыт көрсетіп тұрған знак бойынша жүріңіз. Жолда Қарабау, Жұмысшы деген ауылдар кездеседі, У-жол қиылысында оңға алып Қаржан ауылына қарай жүріп, кейін 1-Май (Алтынтөбе ауылы) ауылынан өтіп Аққұм ауылына жетесіңіз. 4 ғасыр бұрын Есімханның заманында жасаған (шамамен 1600жж басында)
26.01.2020
Домалақ Ананың босағасы Дулат-Жанысқа тиген
Дулаттың Жанысынан шыққан Қазанғап Байболұлының (1889-1945) "Еңсегей бойлы Ер Есім" және "Төле бидің тарихы" жаздырып қалдырған (нұсқасында араб әріпімен) екі дастанды қамтитін кітапты мына бір ссылка бойынша оқи аласыңыз (ескерту: ұялы телефонда дұрыс ашылмайды),

http://kazneb.kz/bookView/view/?brId=453656&lang=kk

Осы кітаптың 179-ші бетінде Домалақ Ананың босағасы қай ұрпағына тигені және де қабіріне кім шырақшы екенін білуге болады,

29.12.2019
Төле биді жекпе-жекке шақырған жоңғар батырын бақилық қылған Шымыр Қойгелді батыр
Қойгелді Сартұлы Дулат тайпасының Шымыр руынан шыққан, жоңғар басқыншылығына қарсы азаттық күресте қол бастаған атақты қолбасшылардың бірі. Туған жер үшін жан алысып жан берісіп қырқысқан қазақ батырларының ішінде Қойгелді батырдың шоқтығы биік.

02.12.2019
Жоңғардан кейін ел-жері үшін қырғызбен алысқан Дулат батырлары
Жоңғармен соғыстан әбден қалжырап есін енді жия бастаған Қаратау қазақтарына 1760 жылдардың аяғында оңай олжа іздеген қырғыз манаптары соғыс ашты. Олар Жетісу аймағындағы Құлан, Меркі, Шу өңірлерін Қоқиға дейін басып алды, Алатаудан асып Түлкібас өңіріне шапқаны да болды. Қырғыз қолын Садыр, Жойыл деген манаптар басқарып бейбіт халыққа зобалаң салды. Осы кезде Жетісу жеріне Ташкент жақтан Шымыр Қойгелді мен Сиқым Рысбек батыр бастаған
02.12.2019
Найманда Қызай руының атауы Бәйдібек би мен Домалақ ананың қызымен байланысты
...Екі текті ата – анадан ерекше боп жаратылған Ақбикеш (есімі туралы дерек Қазанғап Байболұлының "Төле бидің тарихы" дастанынан, басқа деректерде Күнбибі деген есіммен кездеседі) (Қызай) ананың әкесі алты алашқа танымал, үйсін, Қаратаудың бірден бір қожасы болған атақты Бәйдібек би, анасы киелі Домалақ ана. Домалақ Ана Ақбикешке екіқабат кезінде жолбарыстың жүрегіне жерік болады. Жолбарыс атқан бір елдің азаматтарын жолдан тосып, оларға әйелдік базын білдіріп, жолбарыстың жүрегін алып жеп, жерігін басады. Ғажапқа жерік болған Домалақ ана «ұл тапсам жолбарыс атқан сол адамды тауып, соған мәңгілік дос етем, қыз тусам сол адамға күйеуге шығарам» деп аналық ақ жүректен тілек етеді. Ер жетіп қалған қызына:

16.11.2019
Моңғол елінің астанасы "Улан-Батор" деп аталуы, Тұрар Рысқұловтың ықпалы
Дулат-Шымыр-Шілмембеттен шыққан Тұрар Рысқұловпен қазіргі моңғол елінін астанасы - Улан-Батор қаласының арасында қандай байланыс бар? Оқырманның назарына төмендегі бір деректер ( https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80 ):

...На заседании 1-го Великого Народного Хуралдана в 1924 г. большинство делегатов высказалось за переименование столицы Монголии в Батор-хото (Город Богатыря, или Героя, неявно подразумевающее фигуру Чингисхана). Однако, по настоянию представителя Коминтерна, советского политического деятеля Т. Р. Рыскулова, ранее не имевшего отношения к Монголии, городу присвоили название Улан-Батор-хото («Город Красного Героя»)[14]. После голосования он выступил с речью:
03.11.2019
Дулаттан шыққан батырлар тізімі
Дулат елінен шыққан батыр тұлғалардың есімдерін және білгенімше тегін, руын жазып қоймақпын (бұл мақалада 1900 ж дейін дүниеге келгендері ғана). Мақала әлі аяқталған жоқ және де болашақта түзелетін болар. Біреулер қалып қойса - түсіністікпен қарауыңызды сұраймын. Басқа дерек қолынызда болса Этот адрес электронной почты защищен от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра. деген электронды поштама жазып жіберуге де болады. Елімізді жаудан азат ету жолында қаҺармандығымен аты шыққан Дулат батырларының есімдерін ұрпақ ұмытпауы тиіс!

03.11.2019
Шымыр Қабылұлы Ақментей батыр (т.ө.жылдары белгісіз) - жоңғармен бір шайқаста 3 рет жекпе-жекке шыққаны туралы
Ақментей батыр – XVIII ғасырдың орта тұсында жоңғар шапқыншылығына қарсы еліміздің азаттық соғысына қатысып, ерлік көрсеткен айтулы батырлардың бірі. Ақментей Түлкібас ауданының Алғабас ауылының маңында дүниеге келген. Тегі – Шымыр бабадан таралатын Құли руының перзенті. Ақментей батырдың шыққан тегі Құли шежіресі бойынша былай таратылады. Құли бабан:

03.11.2019
Сиқым Жаманестіұлы Қарабатыр (т.ж белгісіз -1729) - өмірі мен жоңғармен соңғы жекпе-жегі туралы
Бұрынғы Кеңес (қазіргі Ертай) ауылында тұратын көненің көзіндей, ескінің елшісіндей, көкірегі көмбе жарықтық құлбайымбет Жанпейіс қария тегін білгісі келіп жөн сұраған кісіге жеті атаңды жетеңе жеткізіп жіліктеп беруші еді. Сол кісі: «Жеті атасын білген ер, жеті жұрттың қамын жер» - деп әңгіме бастайтын. Біз ол кісіден Жаманестінің жайын сұрағанымызда:

14.09.2019
ДНК-талдаудың нәтижесі және Дулаттардың гаплогруппасы
Қазақ руларының (тайпалардың) әрқайсында өзіндік гаплогруппа (яғни ДНКсында кішкентай өзгешелік) бар - әрине өмір болғасын кірме деген бар және де бір ру өкілінің басқа бір рудың құрамына қосылып кеткен жағдайы да кездеседі. Рудың гаплогруппасын Y-хромосоманың ДНК-талдау арқылы анықтауға болады. Бұл хромосома өзгермей әке жағынан ұлдарына беріледі екен (әкеден қыздарына таралмайды). Біраз оқып және де пікірлерді ескере отырып ДНК-талдауды www.familytreedna.com сайты арқылы істеуге шештім (жалпы сәл асығыс жасадым өйткені сайт бір айдан кейін 40$ науқандық скидка жариялады :) Бүгін 21.09.2019 электрондық поштама тест нәтижесі дайын деген хат келді. Гаплогруппам С-М216 екен (37 маркер бойынша). Назарыңызға заказ, жеткізу-жіберу туралы видеомен талдау нәтижесі туралы ақпарат ұсынып отырмын:

04.08.2019
Бауыржан Момышұлы соғыста жасырын мина бар жерді бірінші болып 3 рет кешкені туралы
Бауыржан Момышұлының (Дулат-Шымыр-Шілмембет ұрпағы) ұлы отан соғыстың кезінде қолбасшы ретінде қимыл-әрекеттері Александр Бектің танымал "Волоколамское шоссе" атты кітабында бейнеленген. Бірақ аталған кітап Бәукенің бұл соғыста барлық ерліктерін қамтыған жоқ. Оқырманның назарына марқұм Бақытжан Момышұлының (Бәукенін жалғыз ұлы) "Восхождение к отцу" (Жалын баспасы, Алматы 1986ж) атты романынан үзіндіні ұсынамын:

28.07.2019
"Сиқымнан Әжібай келді түмен...Мың кісі келді Сәмбеттен...Бестеректен келді Бесқожа..."

Берлин қаласында 1837 ж. дүниеге келген Фридрих Вильгельм Радлов (кейін Ресейде Василий Васильевич Радлов деп атанып кеткен) 19 ғасырдың ортасында түркітанушы қызметімен қазақ даласында халық ауыз әдебиетінің үлгілерін жинап, 1870 ж. Санкт-Петербург қаласында "Наречия тюрских племен, живущих в южной сибири и джунгарской степи" деген бірнеше томдық жинағының 3-ші бөлімін басып шығарды (кітаптағы қазақша мәтін латын әріптерімен жазылған). Сол басылымда "Қазақтың бұрынғы заманның батырлардың өлеңі мен мақала сөз" атты VIII бөлімінің 77-ші бетіндегі "Кенесарының жырынан бірнеше ауыз" деген тарауында мынадай бір мәлімет жазып қалдырған:

08.07.2019
Балуан Шолақтың (Нұрмағамбет Баймырзаұлы) шежіресі
Балуан Шолақ Көкшетау жерінде 1864 ж. дүниеге келгенмен атажұрты Дулат елі. Оның өмірі мен тарихы туралы көлемді мақалалар интернетте бар. Марқұм Арғынбай Бекбосын жазып қалдырған деректерге қарағанда Балуан Шолақтың шежіресі мынадай (осы сайттың шежіре бөліміне қостым):
18.05.2019
Дулат пен Албан руларының арасындағы 1856-1857 ж дауы қалай реттелгені туралы
Петр Семенов-Тян-Шанский өзінің "Путешествие в Тянь-Шань" атты еңбегінде 1856-1857 ж қазіргі Алматы облысындағы дулаттар мен албандардың арасында қалындық үшін шыққан даудың қайтіп шешілгенін баяндап берген. Сол еңбегінен үзіндіні ұсынып отырмын:
17.04.2019
Дуглат/дуклат деген сөздердің Дулатқа қатысы жоқ жөнінде

Танымал Мұхаммед Хайдардың "Тарих-и Рашиди" атты еңбегінде "дуглат" деген сөз кездеседі. Кейбіреулер оны Дулатпен шатастырады. Ал сол шығарманың орыс тіліне аударған нұсқасында ( http://www.vostlit.info/Texts/rus14/Tarich_Rashidi/frametext11.htm ), КНИГА ПЕРВАЯ [ВСТУПЛЕНИЕ], 3-ші тарауда былай жазылған:

30.03.2019
Жаныс баба кесенесі. Қарамұрт ауылы
Жаныс көп пе, қамыс көп пе? Бұл сөзге тікелей қатысы бар Жаныс бабаның жатқан жеріне баруды көптен бері ойланып жүрген едім. 2019 Наурыз айының аяғы жағында жолым болып барып қайттым. Бабаның кесенесіне жету үшін Сайрам қаласындағы Әмір Темір көшесіне түсіп, сол көшенін тауға қарайтын бағытымен
28.03.2019
Ботбай бабаның кесенесі. Сайрам қаласы
Ботбай бабаның кесенесін Сайрам қаласында табу оңай болған жоқ. Барамын деуші азаматтарға ол жердің мекен-жайы: Сайрамның орталық көшесі - Әмір Темір көшесі Қарашаш-ананың (Қожа Ахмет Яссауидің анасы) кесенесінің алдымен өтеді. Сол кесенеден 100-200 метр айтылған көшемен ары жүрсеңіз Әмір Темір көшесімен Абай көшесінің қиылысында жол бойындағы көк указатель (Ботбай ата кесенесі) көресіңіз. Указатель көрсетіп тұрған бағытымен
04.12.2018
Дулат баба қай ғасырда өмірге келген?

Өтейбойдақ Тілеуқабылұлының «Шипагерлік баян» деп аталатын кітап көпшілікке беймәлім. Автор "Шипагерлік баян" кітабын Жәнібек ханның тапсыруы бойынша жаза бастағаны туралы, содан Жәнібек хан дүние салған жылы кітапты 85 жасында жазып бітіргені жөнінде дерек қалдырған. Кітаптың алғашқы бетінде былай жазылған: «Хан жарлық дестір жазмыш иегер Өтейбойдақ Тілеуқабылұғлы бин Ұлұ йұз, бин Зарман, бин Албан – әл Құзорда» (аудармасы: «Хан жарлығымен кітап жазған иегер Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы, Ұлы жүз, Зарман, Албан, Құзорда») делінген.

29.11.2018
"Басқа келген пәледен, бастан құлақ садаға" деген сөз қайдан шықты?
...«1005 - қоян жылы (1627 ж.) Еділ мен Жайыққа Тобылдан ығысқан қалмақтар шабуыл жасап, Алшындарға (1* Байұлы, Әлімұлы, Жетіру) күн көрсетпей жатыр деген хабар жетті....Осы ұрыста қаңлы Сарыбұқа батыр кескілесте бір құлағынан айырылып, Түркістанға шұнақ болып қайтты.....Түркістанға келген соң Есім хан сұрапты: -Ей, Сарыбұқа құлағың қайда?-депті...-Құлақты Жайықты жұтпақ болған жайынға бердім депті. Сонда сол жерде отырған Дулат Әлібек би (2* Төле бидің әкесі) іліп алғандай: - Басқа келген пәледен, бастан құлақ садаға,-депті. Бұл кейін мақалға айналып кетті....(Қазыбек бек Тауасарұлы "Түп-тұқияннан өзіме дейін" -Алматы-«Жалын» баспасы-1993 ж.).
18.11.2018
Жаныс ұрпағының Сібір хандығы (Көшім хан) үшін шайқастарға түскені туралы
Жақында интернеттегі бір сайттың (қазақ шежіресімен байланысты) форумында мынадай бір қызық мәлімдемені көрдім. Автор -Жаныбек (Этот адрес электронной почты защищен от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра. 20-07-11 20:59): "... Я тоже из рода Жаныс, но мы уже несколько поколений живем в России, Новосибирской области, в селе Балта. В свое время один из моих прадедей воевал в войске хана Кошима в Сибири с Ермаком(Ермак, который, кстати, не был никогда русским!). И наш прадед встретил одну из местных красавиц и обосновался здесь. Легенда гласит, что прадед оставил своим детям некий список своего рода и строго велел хранить его и передавать своим детям...Получается я - казах, Дулат - Жаныс - Жарылкамыс - Каскарау-Букар - Баба - Жарылгап. У вас есть такие? Если есть
20.10.2018
Төле бидің кесенесі. Ташкент.

Ташкентте жүріп қазақ даласының ұлы тұлғасы атақты Төле бидің басына барып қайттым. Кесенесі Ташкент қаласындағы Ислам академиясының манында екен. Төле би Дулаттың Жаныс руынан шыққан. Он жылдан астам Ташкенттің билеушісі болған.

06.10.2018
Қыбырай батыр. Ташкент. Қыбырай (Qibrai) селосында бейіті табылмады.

Қыбырай Жайылмысұлы (1589-1682) Жаныстың шөбересі. Есімханмен Ташкент билеушісі Тұрсынхан соғысқанда, Қыбырай батыр Есімханның жағында болған. 1677 жылы Қыбырай 15 жасар Төле биге Түркістанға хан ордасындағы қызметке барар алдында берген батасы:

30.09.2018
Дос би. Ташкентте Жүнісхан кесенесінің қасында қабірі табылмады

Сиқым Шуылдақ руы осы атадан тарайды. Досмұхамбет би (кейін ел Дос би атап кеткен) 1570 жылы Ташкент шаһарында туған. Жастайынан билер, бектер, санатында оның кейбіріне көмекші болып жүріп, ел билігіне араласкан. Бұхардағы Мир-Араб медресесін бітіріп, иман-хафиз атанған. Тапқыр, шешендігі, әділ көрегендігімен, елге деген қамкорлық, қайырымдылығымен халықтың құрметіне ие болған. Оның осы қабілетін байқаған Тәуекел хан Досмұхамбетті 1594 жылы дербес би етіп белгілейді.

30.09.2018
Шымыр баба. Ташкент қаласындағы кесенесі
Шымыр Дулатұлының кесенесі Бишімбаев Қозыке, Өмірбек Байгелді және тағы да басқа адамдардың бастамасымен 2000 жылдардың басында қайта салынды. Күмбезі көкке шаншылып, күн нұрына шағылысқан кесененің салтанатты ашылу рәсіміне Сенат төрағасы
30.09.2018
Шымыр баба, Дос би, Қыбырай батыр, Төле би. Ташкентке сапар

2018 ж. қыркүйегінде Ташкент қаласында жатқан Шымыр баба, Дос би (Сиқым), Қыбырай батыр (Жаныс) және Төле биге (Жаныс) зиярат етіп барып қайттым. Күн ыстығында жүрмес үшін мамыр немесе қыркүйек айында барғаныңыз жөн. Қазір Ташкентке Қазақстаннын бірнеше жолмен баруға болады:

14.09.2018
Төле би

Үш жүздің басын біріктіріп отырған Әз Тауке хан өлген соң, ауыз бірлігі кеткен қазақты қалмақтар онды-солды шауып, ақыры «Ақтабан шұбырындыға» ұшыратты. Сонда Төле би (1* осы сайттағы шежіреде №350) қалмаққа бағынамын деп кісі жіберіп алдап, өзі Сиқым Мәлік батыр (2* №***), Бөгежіл Көтен батыр, Шымыр Қойкелді батыр (3* №314), Сіргелі Қаранай батыр, Қаңлы Құнан батыр, Қонырат Төлебай батыр, Рамадан Алшынбай батырлармен келісіп,

FaLang translation system by Faboba